Anselmus, Waarom God mens werd

Anselmus, Cur Deus HomoVraag: wat moeten wij dan voor een Middelaar en Verlosser zoeken? Antwoord: zulk een, Die een waarachtig en rechtvaardig mens is, en nochtans ook sterker dan alle schepselen, dat is, Die ook tegelijk waarachtig God is.‘ Deze woorden uit de Heidelbergse Catechismus zullen voor velen bekend in de oren klinken. Minder bekend is het dat deze woorden direct teruggaan op hetgeen Anselmus van Canterbury (1033-1109) schrijft in Cur Deus Homo (Waarom God mens werd). Anselmus was de eerste die de klassieke verzoeningsleer, zoals we die vinden in zondag 5 en 6 van de Heidelbergse catechismus, op schrift stelde. Zijn boek behoort daarmee tot een van de hoogtepunten uit de theologiegeschiedenis en is vele eeuwen van grote invloed geweest op de  theologie.

Anselmus werd geboren in Noord-Italë en stamde uit een adellijk geslacht. In 1060 ging hij naar het klooster van Bec in Frankrijk, waar hij na enkele jaren eerst prior en daarna abt werd. In 1069 werd hij benoemd tot aartsbisschop van Canterbury. Als gevolg van politieke twisten werd hij tot twee keer toe verbannen. Tijdens een van deze verbanningen voltooide hij, in een Italiaans klooster, zijn bekendste werk Cur Deus Homo. Anselmus stierf op 11 april 1109.

Cur Deus Homo is opgedeeld in twee delen. Na een inleiding behandelt hij achtereenvolgens de noodzakelijkheid van de verzoening, de onmogelijkheid van verzoening door de mens en hoe Christus als de God-mens de verzoening tot stand bracht door vrijwillig te sterven. In deze hoofdstukken ontwikkelt hij de leer van verzoening door voldoening. Heel kort komt het hier op neer: God kan de zonden alleen vergeven wanneer er verzoening is gedaan. Een zondig mens kan geen verzoening doen voor zijn of haar zonden. Alleen een zondeloos mens, die tegelijk God is kan de zonden verzoenen. Jezus Christus is God en mens tegelijk en is zonder zonde. Hij is naar de aarde gekomen om zo de verzoening tot stand te brengen. Opvallend gevolg van deze redenering is dat de menswording van God noodzakelijk is voor de verzoening. Alleen in de weg van verzoening door voldoening kan God mensen zalig maken.

Klik hier voor een Engelse vertaling van Cur Deus Homo. In dit deel is tevens zijn Proslogion en Monologion opgenomen. Een vrij uitgebreide samenvatting is hier te vinden.