Agnes Amelink, De gereformeerden

amelink-de-gereformeerdenIn het succesvolle boek De Gereformeerden schetst Agnes Amelink (1956-) de opkomst, bloei en teloorgang van de gereformeerden. Jarenlang vormden zij een beeldbepalend volksdeel in de Nederlandse maatschappij. Amelink beschrijft de periode vanaf de doleantie in 1886 tot het jaar 2000, achteraf bezien enkele jaren voordat de Gereformeerde Kerken opgingen in de PKN. We zien hoe een relatief klein, en maatschappelijk vaak achtergesteld, volksdeel zich binnen korte tijd weet te organiseren tot een machtsfactor waar niemand omheen kan. We komen de Gereformeerden tegen als een volk met dadendrang. Waar de bevindelijk gereformeerden vaak tobden over het persoonlijk heil, daar staken de gereformeerden de handen uit de mouwen. Met enthousiasme werd er gebouwd aan de eigen organisatie. Het doel was – niet zonder pretenties – om de hele maatschappij te kerstenen. Hoe komt het dat een relatief klein volksdeel van Nederland zo snel opgang weet te maken? Hoe komt het dat dit ook zo snel weer verdwenen is? Op deze vragen zoekt Amelink een antwoord.

Tegelijk schetst ze ook hoe het geestelijk klimaat binnen enkele generaties bijna geheel omslaat. Terwijl de eerste generatie gereformeerden worstelden met het persoonlijk heil, kenmerkte zich de volgende generatie vooral door dadendrang en maatschappelijk activisme. Voor de generatie van de jaren zestig kwamen alle zekerheden op losse schroeven te staan. De huidige generatie is de band met de kerk vaak al kwijt. Van een strikte zondagsheiliging, naar een ijsje op zondag, naar een bezoek aan de McDonald’s na de kerk. Tegen het jaar 2000 verliezen de Gereformeerde Kerken duizenden leden per jaar. De zaak waar het om begonnen was – de waarheid van Gods woord en de gereformeerde leer – speelt geen rol van betekenis meer. De samenvoeging met de kerk waarvan men was afgescheiden zou dan ook niet lang meer duren.

Voor de bevindelijk gereformeerden van vandaag de dag kan dit boek als een spiegel en waarschuwing gelden. Deze stroming binnen kerkelijk Nederland lijkt in grote delen op de gereformeerden van een eeuw geleden. Het is niet ondenkbaar dat dit volksdeel even snel haar kleur verliest als de gereformeerden. Wat kunnen zij leren van dit boek? Allereerst zien we dat de dadendrang waarmee men grote dingen verrichtte tegelijk ten koste lijkt te gaan aan de verinnerlijking van het geloof. De vraag naar het persoonlijk heil werd vanzelfsprekend, soms te vanzelfsprekend. Dit had tot gevolg dat de dadendrang na een enkele generatie bodem miste en evengoed in het tegendeel kon omslaan. Daarnaast zien we dat waar de zekerheid van het Woord en de noodzaak van het heil wegvallen nog slechts een lege huls overblijft. Deze gevaren zijn ook vandaag niet denkbeeldig. Het wijst ons op het belang om allereerst een persoonlijke omgang met de Heere te hebben, om van daaruit tot daden over te gaan.