Suzanna Jansen, Het pauperparadijs

Jansen, PauperparadijsArmoede is voor de meesten van ons een ver-van-mijn-bed-show. In Het pauperparadijs brengt Suzanna Jansen de armoede letterlijk dichtbij. We lezen hoe vijf generaties van haar familie in diepe armoede hebben geleefd. De schaamte die dit met zich meebrengt is tot in de eenentwintigste eeuw voelbaar. Ze vertelt hoe haar oma haar waardigheid ontleent aan een gerucht over een voorname afkomst en een misgelopen erfenis. De werkelijkheid is anders. Haar familiegeschiedenis blijkt nauw verbonden te zijn met de Drentse nederzetting Veenhuizen. Vanaf 1823 werden daar tienduizenden arme stadsgezinnen ondergebracht. De intentie van dit unieke heropvoedingsexperiment was goed: duizenden armen de kans geven een eerlijk bestaan op te bouwen door hard te werken en zo opgevoed te worden tot nuttige burgers. In de praktijk komen ze echter van de regen in de drup. Wie uit Veenhuizen komt heeft voor altijd een stempel. Het goede bedoelde initiatief bleek een fuik voor paupers, waaruit nauwelijks te ontsnappen viel. Het boek geeft een persoonlijke inkijk in een stukje verborgen geschiedenis van Nederland. Het laat zien hoe men generaties lang geworsteld heeft met ‘de sociale kwestie’ en hoe goed bedoelde plannen soms rampzalige uitwerkingen hebben. Het leert ons dat hulp niet altijd helpt.

Nelson Mandela, De lange weg naar de vrijheid

Mandela, lange weg naar de vrijheidNelson Mandela (1918-2013) wordt door velen gezien als een van de grootste mannen uit de twintigste eeuw. De lange weg naar de vrijheid is zijn beroemd geworden autobiografie. Hij beschrijft de lange weg die hij heeft afgelegd van een onwetende jongen, via een lange gevangenschap tot de eerste president van Zuid-Afrika na de apartheid. Het grootste deel van dit boek schreef hij tijdens zijn lange gevangenschap op Robbeneiland. We lezen over zijn jeugd in Transkei, zijn advocatenpraktijk in Johannesburg en hoe hij zich aansluit bij het ANC. Hij werd de leider van de militaire tak van het ANC, is betrokken bij vele acties en wordt in 1963 gearresteerd. Na zijn veroordeling zit hij jarenlang gevangen, tot hij na onderhandelingen met de overheid vrijkomt. Bij de eerste vrije verkiezingen wordt hij verkozen tot president. In 1993 ontvangt hij de Nobelprijs voor de vrede, in 1999 treed hij af als president. Op 5 december 2013 is Nelson Mandela overleden. Heel zijn leven stond in het teken van de strijd tegen de apartheid. Hij was de spil in één van de wonderlijkste omwentelingen in de geschiedenis. De lange weg naar de vrijheid  is het persoonlijke verslag van deze staatsman.

Corrie ten Boom, De schuilplaats

Corrie Ten Boom, de schuilplaatsCorrie Ten Boom (1892-1982) was een Nederlandse verzetsstrijder en evangeliste. Ze woonde tijdens de oorlog in de Haagse Barteljorisstraat boven de horlogewinkel van haar vader. Tijdens de Tweede Wereldoorlog boden ze onderdak aan een Joods gezin en diverse andere onderduikers. Op 28 februari werden ze verraden, overvallen en gearresteerd. De vader van Corrie, Casper Ten Boom, overleed in de gevangenis in Scheveningen. Corrie kwam samen met haar zus Betsie in Ravensbrück terecht. Betsie overleed daar op 14 december 1944. Corrie zelf kwam enkele dagen later vrij, na later bleek door een administratieve fout. Na de oorlog reisde Corrie de wereld over om haar verhaal te vertellen, maar vooral ook te vertellen over de liefde en vergeving van God. Ze schonk vergeving aan de man die hen verraden had en aan één van de kampbewaarders uit Ravensbrück. In De schuilplaats volgen we haar levensverhaal. Een verhaal van moed, geloofsvertrouwen, vergeving en liefde. Lees verder

Flavius Josephus, De Joodse oorlogen

Josephus, Joodse oorlogenIn 1935 werd Flavius Josephus (37-100) door een groep Poolse Joden postuum ter dood veroordeeld. Enkele jaren later gebeurde hetzelfde door een groep Franse Joden. En dat terwijl hij al ruim achttien eeuwen geleden gestorven is. Dit laat zien hoe diep de Joodse afkeer tegen hem zit. Door velen Joden wordt hij nog steeds gezien als de grootste verrader ooit. Tijdens de Joodse oorlog liep hij over naar de Romeinen.  Na de oorlog kreeg hij een positie aan het keizerlijke hof en schreef hij zijn beroemd geworden werken . In 79 voltooide hij ‘de Joodse oorlogen’ waarin hij de gebeurtenissen rondom de Joodse opstand beschrijft. Het is nog steeds de belangrijkste bron voor die periode. Vervolgens begint hij aan ‘de Joodse oudheden’. Hierin beschrijft hij de geschiedenis van de Joden vanaf de schepping tot zijn eigen tijd. Met name de laatste periode die hij beschrijft (vanaf boek 12) is interessant. Als één van de weinige buiten-Bijbelse schrijvers noemt hij de naam van Jezus. Hoewel de historische betrouwbaarheid van beide werken niet altijd na te gaan is, blijft hij boeien. Het beschrijft op unieke wijze één van de boeiendste perioden uit de Joodse geschiedenis. Lees verder

Leon Uris, Exodus

Leon Uris, ExodusDe Joods-Amerikaanse schrijver Leon Uris (1924-2003) is vooral bekend geworden vanwege zijn boek Exodus. Het boek beschrijft de strijd van de Joden in Palestina in de periode vanaf het einde van de negentiende eeuw tot de stichting van de staat Israël in 1948. Persoonlijke verhalen worden verweven met de historische gebeurtenissen in deze voor het Joodse volk veelbewogen periode. Uitgegeven in 1958 heeft dit boek de westerse visie op het Joods-Palestijnse conflict diepgaand beïnvloed. Voor vele miljoenen was dit de belangrijkste bron voor historische informatie over dit conflict. David Ben Gurion zei over dit boek: ‘Als literair werk stelt het niet veel voor. Maar als propagandamiddel is dit het beste dat er ooit over Israël is geschreven.’ Met name is de laatste tijd is er ook kritiek op het boek gekomen. Het zou een te gekleurd beeld van de werkelijkheid schetsen. Het is inderdaad zo dat Uris niet altijd loyaal is aan de historische werkelijkheid. Wie echter beseft dat het de werkelijkheid vanuit één bepaald perspectief beschrijft, vindt in dit boek een onovertroffen beschrijving van de één van de belangrijkste gebeurtenissen uit de twintigste eeuw. Een boek dat iedereen gelezen moet hebben.

Lees verder

Geert Mak, Hoe God verdween uit Jorwerd

Mak, Hoe God verdween uit JorwerdHoe God verdween uit Jorwerd is een boek met een pakkende titel, die de lading niet geheel dekt. In het boek beschrijft Geert Mak de ontwikkeling van het Friese dorp Jorwerd, tussen 1945 en 1995. De biografie van een dorp. Op boeiende wijze beschrijft hij hoe het dorp de slag met de moderniteit en secularisatie verliest. Het dorp wordt leger en leger, zowel in letterlijk als in geestelijk opzicht. De sociale cohesie verdwijnt, de cultuur van het boerenleven eveneens. Het leven verplaatst zich meer en meer naar de stad. De machines verschijnen, de winkels verdwijnen. De stad wint het van het platteland. Anders dan de titel doet vermoeden krijgt de secularisatie maar beperkt aandacht. Slechts één hoofdstuk is er in het bijzonder aan gewijd. We lezen hoe de kerk meer en meer naar de rand van de samenleving verdwijnt en zijn relevantie verliest. De titel zou wat dit betreft misschien beter kunnen zijn ‘Hoe Jorwerd God vergeten heeft’. Hoe God verdween uit Jorwerd geeft een boeiend inzicht in de ontwikkelingen van onze cultuur in de vorige eeuw. Lees verder

Groen van Prinsterer, Ongeloof en revolutie

Groen, ongeloof en revolutieOngeloof en revolutie verscheen voor het eerst in 1847, aan de vooravond van het revolutiejaar 1848. Vanuit Bijbels perspectief analyseert  Groen van Prinsterer (1801-1876) de ontwikkelingen van zijn tijd, met name de Franse verlichting en het opkomende liberalisme. Zijn kritiek is niet mals. De maatschappelijk wanorde die er heerst heeft een geestelijke oorzaak. Het ongeloof heeft bezit genomen van het hart van de mens en regeert in het denken. Daardoor is alles in beweging gekomen. Staat, kerk, gezin, politiek en wetenschap zijn uit het lood geslagen. Men zoekt niet langer naar waarheid, maar streeft slechts tijdelijk belang en zinnelijk genot na. Elke theorie zonder God is een theorie van ongeloof en zal nooit de gouden bergen brengen die het belooft. De revolutie is ten diepste ongeloof.  Groen vraagt zich af wat de gevolgen van de soevereiniteit van de rede zal zijn, vooral als ze daarbij de openbaring ontkent. Wat zal dan gebeuren als de mens niet bereid is of in staat is om zich tot God te bekeren? Op profetische wijze ontmaskerd Groen in dit boek het liberalisme. In een maatschappij waarin het liberalisme steeds meer het onbetwiste uitgangspunt klinkt hier een helder tegengeluid. Tegenover de revolutie plaats Groen de principes van het Evangelie en een christelijk-historische visie op de geschiedenis. Tegen de revolutie het evangelie! Lees verder

Floris B. Bakels, Nacht und Nebel

Bakels, Nacht und nebel (2)‘Nacht und Nebel’ was een speciale strafklasse, door de nazi’s ingesteld om verzetsmensen spoorloos te laten verdwijnen. Eén van de speciaal daarvoor ingerichte concentratiekampen was Natzweiler-Struthof, in de Elzas. De gevangen werden barbaars behandeld en moesten, met nauwelijks genoeg voedsel om in leven te blijven, in de steengroeve werken. Ze mochten geen contact hebben met thuis, hun familieleden mochten niet weten waar ze waren en bij overlijden werden hun verwanten niet op de hoogte gesteld. Een van die ‘Nacht-und-Nebel’-gevangenen was Floris Bakels (1915-2000). Zijn indrukwekkende ervaringen beschrijft hij in het boek Nacht und Nebel. Bijna drie jaar hield hij een dagboek bij dat grotendeels bewaard is gebleven. Het is een indringend kampverslag van de gruwelijkheden die hij moest meemaken. Tegelijk zien we de kracht van zijn geloof en zijn vertrouwen op God. Lees verder

Ludo van Eck, Het boek der kampen

Eck, Boek der kampenEen indrukwekkend boek over een van de meest gruwelijke gebeurtenissen uit de recente geschiedenis. Niets is gecensureerd, niets is achtergehouden, niets is verbloemd. Het Boek der kampen laat door foto’s en verhalen de gruwelijke realiteit van de Nazi-concentratiekampen in al zijn monsterlijkheid zien. Het boek is het levenswerk van Ludo van Eck, zelf een gewezen gevangene van Dachau. Na de bevrijding ging hij naar alle kampen toe, verzamelde foto’s en registreerde ooggetuigenverslagen. Met maar één doel: opdat wij nooit zouden vergeten! Het boek, voor het eerst uitgegeven in 1970, is nu geheel herzien en aangevuld met honderden nieuwe foto’s. Het is een boek dat iedereen met enige regelmaat zou moeten openslaan. Het herinnert ons aan dat waartoe de mens in staat is, aan de gruweldaden die onder onze neus hebben plaatsgevonden. Wie het boek uit heeft, heeft maar één wens: dit nooit meer! Lees verder

Geert Mak, De eeuw van mijn vader

Geert Mak, de eeuw van mijn vaderDe twintigste eeuw ligt alweer een aantal jaren achter ons. Het is een eeuw die we niet mogen en kunnen vergeten. Ons dagelijks leven is in de twintigste eeuw diepgaand veranderd. Nooit gingen de verandering zo snel als in de afgelopen honderd jaar. Nederland veranderde in aanzien, denken en doen op grootste wijze. De eeuw van mijn vader is een biografie van de twintigste eeuw, vertelt vanuit het perspectief van één familie, de familie van Geert Mak zelf. Aan de hand van interviews, oude krantenberichten en vele honderden bewaard gebleven brieven vertelt hij over het landelijke Nederland aan het begin van de eeuw, over de opkomst van de katholieke, protestantse en rode zuilen, over de crisis en het antisemitisme in de jaren dertig, de andere wereld van ‘ons Indië’, de oorlog in Europa en Azië, de mentaliteit van de wederopbouw, de dromerijen van de jaren zestig, de zakelijkheid daarna… Het is een soepel leesbaar, persoonlijk verslag, van de eeuw die achter ons ligt.