Machiavelli, de heerser

machiavelli, de heerserNicolo Machiavelli (1469-1527) leefde in de tijd dat Luther zijn stellingen aan de slotkapel van Wittenberg spijkerde, Michelangelo de sixtijnse kapel beschilderde en Thomas More zij Utopia schrijft. Het was een politiek en maatschappelijk bewogen tijd, die Europa op zijn grondvesten deed schudden. In deze tijd schrijft Machiavelli zijn beroemd geworden boek Il Principede Heerser. In dit boek geeft hij aanwijzingen aan een heerser over hoe deze zijn macht in stand kan houden en consolideren. Het is een boek dat tot de dag vandaag vele vorsten, politici en machthebbers aanspreekt.

Het boek is met name opmerkelijk vanwege het feit dat de moraal nauwelijks een rol speelt. De naam Machiavelli staat dan ook synoniem voor een machtswellusteling die de moraal ondergeschikt maakt aan zijn eigen machtsuitoefening. Dat is dan ook wat we in dit boek vinden. Zo schrijft hij: Om zijn onderdanen verenigd en in trouw gebonden te houden, moet een vorst zich om de schande die nu eenmaal altijd aan wreedheid verbonden is, niet al te zeer bekommeren. Zelf was hij er overigens van overtuigd dat dit niet immoreel was, maar noodzakelijk voor het grotere goed, namelijk het belang van de staat. Het is een boek dat zeker niet zonder meer in de praktijk gebracht moet worden. Maar wel een boek dat je gelezen moet hebben en dat de ogen opent voor de mechanismen van de macht.

In de eerste hoofdstukken spreekt hij over de verschillende vormen van heerschappij en de gevaren en kansen die dit met zich meebrengt. Daarna spreekt hij over de verschillende manieren om macht te verwerven en de gevolgen die dit heeft voor de uitoefening van de macht. Ook komen er allerlei praktische zaken aan de orde. Moet men vrijgevig of gierig zijn? Hoe gaat men vleiers uit de weg? Hoe kan je vermijden gehaat en veracht te worden? Kan men beter gevreesd dan bemind worden of andersom? In het citaat hieronder het antwoord dat hij geeft op deze laatste vraag. Ook hier valt zijn pragmatische redenering op, niet gehinderd door morele overwegingen.

“Het antwoord luidt dat zowel het een als het ander aanbevelenswaardig zou zijn. maar aangezien het moeilijk is beide dingen met elkaar te verenigen, is het, ingeval men tussen de twee moest kiezen, zonder meer veiliger om gevreesd dan om bemind te worden. (…) De mensen schrikken er minder voor terug om iemand die zich geliefd maakt de voet dwars te zetten dan iemand die zich gevreesd maakt. (…) Toch moet een heerser ervoor zorgen dat hij, ook al slaagt hij er niet in de liefde van zijn onderdanen te winnen, toch in elk geval hun haat weet te ontlopen. (…) Hierin zal hij altijd slagen wanneer hij zijn handen maar weet af te houden van het bezit (en de vrouwen!) van zijn burgers en onderdanen.  En zou het voor hem toch nodig zijn iemand ter dood te brengen, dan moet hij dat doen op een moment dat hij zijn daad behoorlijk kan rechtvaardigen en er een duidelijk motief voor kan geven. (…) De mensen vergeten eerder de dood van hun vader, dan het verlies van het vaderlijk erfdeel.”

Klik hier voor een Engelse vertaling van Il Principe.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s